Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra - różnice i podobieństwa

„Każda wróżka może siebie nazwać psychologiem proszę pani”

Czy osoba, która ukończyła magisterskie studia psychologiczne może nazywać siebie psychologiem? Czy każdy psycholog kliniczny jest psychologiem? Kto może zostać psychoterapeutą? Na czym polega wykonywanie zawodu psychologa, psychologa klinicznego i psychoterapeuty? Czy psychoterapeuta ma prawo odmówić zeznań przed sądem? Czy psychoterapeutę obowiązuje tajemnica zawodowa? Czy psycholog może wypisać klientowi receptę? Jakie akty prawne regulują wykonywanie tych zawodów?

Od kilku lat akademickich te i inne pytania zadawane są na początku wykładu studentom studiów podyplomowych z zakresu psychologii klinicznej w jednej z uczelni wyższych.

Odpowiedzi z sali zwykle pada niewiele. Można z nich jednak wyciągnąć wniosek, że studenci coś jednak wiedzą, choć ich wiedza jest dość mglista. Wiedzą, że jest lub była jakaś ustawa, ale nie działała. Czy dotyczyła psychoterapeutów, tego już często nie wie nikt.

Chcę tu wyjaśnić kilka podstawowych kwestii prawnych związanych z wykonywaniem tych zawodów.

Jak wygląda regulacja prawna zawodu psychologa?

Ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów z dnia 8 czerwca 2001 r. (Dz.U. Nr 73, poz. 763 z późniejszymi zmianami) weszła teoretycznie w życie dnia 1 stycznia 2006 r. i teoretycznie do dnia dzisiejszego jest aktem obowiązującym. Nigdy natomiast do tej ustawy nie uchwalono przepisów wykonawczych, które pozwoliłyby na jej praktyczne zastosowanie.

I tak, przykładowo, zgodnie z tą ustawą, prawo wykonywania zawodu psychologa powstaje z chwilą dokonania wpisu na listę psychologów Regionalnej Izby Psychologów, które to izby nigdy nie istniały i nadal nie istnieją. Można więc wyciągnąć wniosek, że nikt w Polsce nie ma prawa wykonywania zawodu psychologa bowiem nikt nie został na tę listę wpisany…

Ustawa nie zawiera definicji psychologa. Znajdziemy w niej natomiast odpowiedź na pytanie jakie warunki należy spełnić by zostać wpisanym na listę (podstawowym warunkiem jest by osoba uzyskała w polskiej uczelni dyplom magistra psychologii) oraz na czym wykonywanie zawodu psychologa polega. Zgodnie z ustawą wykonywanie zawodu psychologa polega przykładowo na: diagnozie psychologicznej, opiniowaniu, orzekaniu o ile przepisy odrębne tak stanowią, udzielaniu pomocy psychologicznej, prowadzeniu badań naukowych w dziedzinie psychologii lub działalności dydaktycznej w tym zakresie, oraz na… psychoterapii. Oznacza to, że na ten moment – choć ustawa nie posługuje się pojęciem psychoterapeuty – zgodnie z nią każdy psychoterapeuta musi być psychologiem. Skoro tak, to w myśl ustawy należy wnioskować, że każdy kto chce zostać psychoterapeutą musi uzyskać w polskiej uczelni dyplom magistra psychologii. Tak na tę chwilę nie jest. Nie każdy psychoterapeuta ma dyplom psychologa.

Jak wygląda regulacja prawna zawodu psychoterapeuty?

Teoretycznie na tę chwilę psychoterapeutą, tak jak i psychologiem, w Polsce może zostać każdy. Na pewno nie jest to etyczne, ale teoretycznie możliwe. W praktyce, co nie jest uregulowane przepisami powszechnie obowiązującymi, aby posiadać jakąkolwiek wiedzę z zakresu psychoterapii trzeba przejść kilkuletnie (minimum 4 lata), płatne szkolenie organizowane przez jedno z około 20 prywatnych stowarzyszeń istniejących w Polsce, np. Polskie Towarzystwo Psychoterapeutyczne (PTP). Stowarzyszenia takie mają swoje władze, zasady etyki, ich członkami są profesjonaliści, często same są członkami międzynarodowych podmiotów zrzeszających podobne stowarzyszenia. Swego czasu przygotowywano się nawet do wprowadzenia w życie powszechnie obowiązującej ustawy o psychoterapeutach, jednak pomysł ten z różnych przyczyn upadł. Nie wszyscy wiedzą, że studentów studiów psychologicznych nie uczy się psychoterapii. Nie trzeba skończyć studiów psychologicznych, by dostać się na szkolenie z zakresu psychoterapii w stowarzyszeniu. Kto może się dostać na szkolenie zależy zazwyczaj od statutu danego stowarzyszenia.

Podsumowując powyższe, formalnie rzecz biorąc szkolić się z zakresu psychoterapii nie trzeba, by móc nazywać siebie psychoterapeutą. W praktyce, żeby mieć jakąkolwiek wiedzę i w konsekwencji nikomu nie szkodzić, trzeba szkolić się indywidualnie, dodatkowo i odpłatnie w prywatnych stowarzyszeniach.

Jak wygląda regulacja prawna zawodu psychologa klinicznego?

Zawód psychologa klinicznego jest bardziej uregulowany prawnie, ponieważ psychologowie kliniczni zazwyczaj pracują w publicznych instytucjach służby zdrowia i w interesie państwa jest, by regulacja ta była kompletna. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2002 r. w sprawie uzyskiwania tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (Dz.U. 2002 nr 173 poz. 1419 wraz z rozporządzeniem je zmieniającym Dz.U. 2008 nr 208 poz. 1312), które regulowało procedurę uzyskiwania tytułu psychologa klinicznego, od dnia 2 lipca 2016 r. posiada status aktu prawnego uznanego za uchylony.

A jaka jest relacja między tymi przepisami a ustawą o zawodzie psychologa? Zgodnie z zasadami logiki, każdy psycholog kliniczny jest psychologiem. Zdaje się więc, że gdyby ustawa w praktyce działała, to powinna być stosowana również wobec psychologów klinicznych.

Jakie są regulacje w kwestii tajemnicy zawodowej w tych zawodach?

Każdego psychologa – w tym psychologa klinicznego, oraz każdego psychoterapeutę przy wykonywaniu zawodu obowiązuje tajemnica zawodowa. Zwykle wynika to nie z przepisów powszechnie obowiązujących, lecz z wewnętrznych zasad etyki stowarzyszeń (np. PTP). Jeżeli dany psychoterapeuta nie przestrzega ich, może zostać usunięty ze stowarzyszenia zgodnie z jego statutem.

Jeżeli chodzi o psychologów – w tym klinicznych, to w ustawie o zawodzie psychologa znajdują się regulacje dotyczące obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej oraz wypadków, w jakich zasada ta ma swoje ograniczenia.

Psychologów, psychologów klinicznych i psychoterapeutów zatrudnionych w szpitalach obowiązuje ustawa o ochronie zdrowia psychicznego oraz ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W tych aktach prawnych znajdują się zapisy dotyczące tajemnicy zawodowej, które zatrudnieni mają obowiązek przestrzegać.

Wszystkich obowiązują za to przepisy ustawy o ochronie danych osobowych oraz przepisy kodeksu karnego – art. 240, art. 266 oraz art. 162 k.k., które są związane z tajemnicą zawodową, a także art. 304 kodeksu postępowania karnego.

W ramach problematyki tajemnicy zawodowej pozostaje jeszcze kwestia dokumentacji medycznej. W żadnym akcie prawnym dotyczącym działalności leczniczej czy dokumentacji medycznej nie wymienia się „dokumentacji psychologicznej”. Jedyne regulacje w tej kwestii obowiązują pracowników służby medycyny pracy i są uregulowane ustawą o służbie medycyny pracy oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Psycholog, psycholog kliniczny i psychoterapeuta jako świadek w sądzie?

Z kwestią tajemnicy zawodowej związana jest też problematyka zeznań składanych przed sądem przez psychologów, psychologów klinicznych, a najczęściej psychoterapeutów, powołanych w charakterze świadków. Zdarza się, że np. w sprawie rozwodowej czy karnej osoby te są powoływane przez strony na świadków na okoliczność przebiegu terapii. To czy mogą naruszyć tajemnicę zawodową i składać zeznania uregulowane jest w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) oraz kodeksu postępowania karnego (k.p.k.). Według k.p.k. osoby obowiązane do zachowania tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z przepisami k.p.c. świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.

Wynika z tego, że psycholog – w tym kliniczny, i psychoterapeuta może, ale nie musi odmówić zeznań lub odpowiedzi na zadane pytanie. Zasady etyki zawodowej wymuszają na nim obowiązek zachowania tajemnicy.

Psycholog – w tym kliniczny, oraz psychoterapeuta jako biegły sądowy?

Psychologów spotykamy również w sądach jako osoby działające w charakterze biegłych w ramach opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów (byłych RODK-ów – Regionalnych Ośrodków Diagnostyczno-Konsultacyjnych). Ich opinia stanowi dla sądu istotny argument do wydania wyroku. Zasady wynikające z przepisów o biegłych i ich opiniach z k.p.k. i k.p.c. dotyczą każdego biegłego – w tym również psychoterapeutów.

Odpowiedzialność za wykonywanie zawodu

Psychologowie – w tym kliniczni, oraz psychoterapeuci ponoszą odpowiedzialność za wykonywanie zawodu na gruncie prawa cywilnego, w niektórych warunkach w zakresie prawa pracy, oraz za pewne zachowania w ramach prawa karnego.

Wprawdzie w ustawie o zawodzie psychologa jest również przepis karny, zgodnie z którym osoba świadcząca usługi psychologiczne bez prawa wykonywania zawodu podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny, jednak jest to przepis martwy.

Jaki organ odpowiada za regulacje prawne w tych zawodach?

Za regulacje prawne dotyczące zawodu psychologa odpowiada Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, natomiast za psychologów klinicznych i psychoterapeutów odpowiada Ministerstwo Zdrowia.

Also here: About Houses in Italy on the Channel Italia Moim Okiem · Jak niszczy nas rywalizacja i dlaczego nie warto wygrywać kosztem innych · Kupiła dom na Sycylii za 9,5 tys euro - reportaż w gazeta.pl